Mili Państwo, podczas spotkań promujących moją najnowszą książkę „PAKT Z HITLEREM” byłem wielokrotnie proszony o wyjaśnienie, dlaczego Stalin zrobił wszystko, aby II wojna światowa nie zakończyła się zawarciem traktatu pokojowego. Na początek dwie sprawy.
- Pamiętajcie Państwo, że Rosjanie to na ja, która dała światu wielkie mnóstwo arcymistrzów szachowych – odrzućcie zatem przedstawiany w żartach stereotyp Rosjanina jako ostatniego głupola.
- Bodajże Tom Clancy, w „Polowaniu na Czerwony Październik” napisał, że Ruscy nawet nie srają bez planu.
Osobiście widzę to następująco: polityka sowiecka to wieloletni plan, realizowany cierpliwie, z uporem, wręcz determinacją. Ale tak już z planami bywa, że rzadko kiedy okoliczności są dokładnie takie, jak zaplanowano – zwykle działa prawo Murphy’ego [jeśli coś może pójść źle, na pewno tak się stanie!]. I tylko taka „klęska” zmusza Sowietów=Rosjan do weryfikacji planu. Choć niekoniecznie do zarzucenia tegoż.
Jak to, spytacie, jest rok 1945, Sowieci należą do bezsprzecznych zwycięzców działań wojennych w Europie, a ja piszę o klęsce i wymuszonej zmianie planów?
Zwycięstwo nad Niemcami jest faktem dokonanym – nie od miesiąca czy dwóch, ale od trzech i pół roku. Odrzucenie Niemców spod Moskwy, zamknięcie w kotle i kapitulacja generała (później feldmarszałka) Paulusa i jego 6 Armii w Stalingradzie były tego ewidentną zapowiedzią; zresztą klęska Afrikakorps podobnie. Sowieci doskonale to wiedzą. Berlin padnie ich łupem. Ale to tylko przystanek; koniec jakiegoś etapu. Bo mają plan; od wielu, wielu lat. Tylko czy istnieją szanse jego realizacji?
Operacja „CEL WISŁA!”
18 listopada 1918 roku. W Moskwie spotyka się Komitet Wykonawczy Międzynarodowej Rady Rewolucyjnej. Jest Lenin, Trocki, Stalin (i wielu innych rosyjskich komunistów) oraz dowódcy polowi: Budionny i Kamieniew. Z Polaków Dzierżyński, Kon, Marchlewski, Unschlicht… Są delegaci niemieckich komunistów: Rose Luxemburg, Ernst Thälmann, Clara Zetkin. Z prośbą, wręcz żądaniem pomocy. Przedstawiają sensowną argumentację. Wracający do domów niemieccy żołnierze są rozgoryczeni. Ich bohaterstwo i ogrom strat poszły na marne; agitacja w ich szeregach przynosi nadzwyczajne skutki. Są gotowi do rewolucji. Marchlewski, który niedawno wrócił z Berlina, potwierdza. W niemieckich wielkich miastach wrze. Trocki nie ma wątpliwości – należy jak najszybciej udzielić bratniej pomocy niemieckim komunistom. Budionny stwierdza krótko, że jego kawaleria jest gotowa – prosi tylko o rozkaz marszu na zachód, ku Niemcom. Kamieniew jest ostrożniejszy. Boi się o zaopatrzenie, ale Stalin sugeruje natarcie. „Będziemy brać po drodze co się da!” Polacy, szczególnie Julian Marchlewski, są sceptyczni – znają sytuację w kraju. Ziemie leżące na wschód od Wisły zostały doszczętnie ograbione; ludność głoduje, choroby zbierają śmiertelne żniwa.
Wreszcie głos zabiera ten, który podejmie decyzję. Lenin. Przypomina, że od wybuchu rewolucji obiecuje wolność i niepodległość nierosyjskim narodom europejskiej części imperium. Ku jego zdziwieniu Marchlewski, zdecydowany zwolennik utworzenia niepodległej Polski stwierdza, że jedno drugiemu nie przeszkadza. Niepodległa Polska z komunistycznym i współpracującym z Moskwą rządem byłaby gwarancją bezpieczeństwa dla szlaków transportowych z Rosji do Niemiec. Stalin natychmiast przyklaskuje; nikt nawet nie przeczuwa, że za 25 lat zacznie wcielać ten pomysł w życie. Lenin kończy dyskusję i przedstawia swoją wizję. Marx, twórca idei komunizmu, warunkował światowy sukces tej ideologii zdobyciem władzy w Niemczech, Francji i Wielkiej Brytanii. Najsilniejszych, w połowie XIX wieku, gospodarek Europy i świata.
Niemcy właśnie skapitulowały. Są psychicznie i moralnie rozbite. Abdykacja cesarza pozbawiła Niemców politycznego i społecznego autorytetu; twórcy Republiki Weimarskiej może i mają „dobre intencje”, ale zaufania społecznego za grosz. W Berlinie, Hamburgu, Monachium i innych wielkich miastach zbierają się grupy zbuntowanych zdemobilizowanych żołnierzy i bezrobotnych robotników, powstają komitety (rady) rewolucyjne. Widoki na szybką realizację pierwszego kroku z postulatów Marxa, przejęcie Niemiec, wydają się zachęcające. Wprawdzie na ziemiach między Rosją a Niemcami powstające Polska, ale, póki co, jest w powijakach – armia rewolucyjna przetoczy się nią jak walec, połączy się z niemieckimi rewolucjonistami i dotrze nad Ren, do francuskiej granicy. Zatem do boju! Tak narodziła się idea (doktryna, myśl) marksistowsko-leninowska. Jeśli nie spróbujemy teraz, być może więcej takiej okazji mieć nie będziemy. Budionny z Kamieniewem mieli przeprowadzić rozpoznanie bojem. Najpierw ku rzekom Niemen i Szczara, zajmując Mińsk, Wilno, Grodno i Wołkowysk, a potem aż po Bug, po Białystok i Brześć. Ale ostrożnie!
Na przełomie listopada i grudnia Armia Czerwona ruszyła ku Niemcom. Nocą z 10 na 11 grudnia 1918 roku Zachodnia Dywizja Strzelców pod dowództwem Budionnego zajęła Mińsk; 5 stycznia 1919 – Wilno. Ale to był koniec sukcesów. Weszli bowiem na ziemie totalnie ograbione ze wszystkiego. Ludność głodowała – jedzenia dla żołnierzy nie było. Nawet paszy dla koni brakowało. Na początku lutego 1919 roku Budionny poprosił Lenina o zgodę na wycofanie się na północną Białoruś. Zanim otrzymał decyzję z Moskwy, doszło do pierwszych konfrontacji z Polakami. 14 lutego żołnierze Budionnego przegrali niewielkie starcie pod miejscowością Mosty (koło Grodna) a żołnierze Kamieniewa zostali wypchnięci z Berezy Kartuskiej.
Lenin, Trocki i Stalin nie mieli wątpliwości. Starcia z Polakami żadnymi wielkimi bitwami nie były, ale oznaczały jedno: Polacy zdążyli się zorganizować i prą ku Litwie. Nakazali Budionnemu i Kamieniewowi wycofanie się. Do pokonania Polski będą potrzebować znacznie więcej niż dwie dywizje.
Najbliższych kilkanaście miesięcy pokazało, że były to złudne marzenia.
Polacy podjęli walkę i obronili swoje powstające państwo. Na tyle skutecznie, że już w październiku 1920 roku strony uzgodniły rozejm, a w 1921 roku w Rydze podpisały traktat pokojowy.
Niemiecka policja, wspierana przez Freikorpsy, dość szybko uporała się z rewolucjonistami. „Korzystna sytuacja polityczna w Niemczech” stała się wspomnieniem.
To jednakże nie oznacza, że operacja „CEL WISŁA” została zarzucona. Jesienią 1921 roku we francuskim Saint-Tropez, podczas wakacji, spotkali się niemiecki Minister Spraw Zagranicznych Walther Rathenau i Ludowy Komisarz Spraw Zagranicznych bolszewików Georgij Cziczerin. Niemiec nie ukrywa swoich poglądów: Polskę, tego wersalskiego bękarta, trzeba jak najszybciej zlikwidować! Cziczerin jest nie tylko „za”; sugeruje nawiązanie nieoficjalnej współpracy i wykorzystanie pierwszej nadarzającej się okazji, aby „zamknąć” temat. Oczywiście aprobata Niemca jest natychmiastowa; ba, pada propozycja, że Niemcy wprowadzą nową Rosję na europejskie salony polityczne. W Rapallo ich obietnica się ziści. Przy okazji: Cziczerin spotkał się na Lazurowym Wybrzeżu z „anonimowym niemieckim arystokratą”, członkiem Wielkiego Sztabu z okresu I wojny światowej. Z tego spotkania przywiózł „obiektywną ocenę sytuacji”: na piechocie i konnicy Rosja świata nie zawojuje. Czołgi i samoloty – oto podstawa uzbrojenia nowoczesnej armii.
Mając na horyzoncie wizję korzystnej współpracy z Niemcami, jeszcze w 1921 roku trio Lenin – Stalin – Trocki dokonuje „przebudowy” operacji „CEL WISŁA”. Przede wszystkim Lenin rozszerza zakres NEPu. Drobny biznes ma współpracować z wielkim przemysłem ciężkim i nauką, aby stworzyć nowoczesne uzbrojenie dla Armii Czerwonej. Stalin z Trockim mają „wybrać” najlepsze dla krasnoarmiejców czołgi i samoloty. Kto ma dostarczyć „modele testowe”? Oczywiście Niemcy!
Na początku idzie jak po gruzie, ale przychodzi rok 1925. Zachód zaprasza Niemcy do Locarno (aby zagwarantować bezpieczeństwo granic Francji, Belgii, Holandii i Luksemburga). A nieoficjalnie komisarz Cziczerin spotyka się z niemieckim ministrem Wilhelmem Marxem i ustalają, że niemiecka Reichswehra dostanie w Rosji poligony i fabryki do produkcji prototypów broni pancernych i samolotów. Sowieci dostaną w zamian silniki do „ciągników rolniczych” (gąsienicowych; idealnie nadających się do holowania jednostek artyleryjskich) oraz licencje na ich produkcję wraz ze szkoleniem przyszłych pracowników.
Wszystko staje się jasne. Kontrakt z Niemcami zostaje zawarty, niemieckie technologie dostają zielone światło na wjazd do bolszewickiej Rosji, a zjazd bolszewików podejmuje uchwałę o przyspieszeniu industrializacji pod potrzeby skutecznej realizacji myśli marksistowsko-leninowskiej (jaki ładny synonim słowa wojna, nieprawdaż?).
W grudniu 1927 roku kolejny zjazd partii bolszewickiej podejmuje uchwałę dającą Komitetowi Centralnemu partii trzy pięciolatki na przygotowanie Sowieckiej Rosji do wdrożenia głównych kierunków myśli marksistowsko-leninowskiej z gotowością realizacyjną wyznaczoną na wiosnę 1942 roku.
Brzmi niewinnie, a kryje w sobie złowieszczą wizję: rozpoczęcie realizacji „CELU WISŁA”. Dozbrojona Armia Czerwona ma zaatakować Polskę (Litwę, Łotwę i Estonię też) i wkroczyć do Niemiec. Stalin i jego akolici są pewni zwycięstwa. Polska jest biedna. Nie stać jej na nowoczesną broń. Sowieckie czołgi i samoloty szybko rozbiją polską obronę i wejdą do Niemiec. A Niemcy? Mają prawo posiadać wyłącznie stutysięczną, zawodową armię. Bez broni ciężkiej, lotnictwa czy czołgów. Nawet gdyby ogłosili powszechną mobilizację, bez nowoczesnej broni upadną tak, jak Polska: szybko.
Jednakże, jak głosi przysłowie, każdy kij ma dwa końce. Sowieci nie dostrzegli zmiany w Niemczech, gdzie prezydentem został Paul von Hindenburg. Raporty niemieckiej służby wywiadowczej, że rosyjscy pracownicy w niemieckich fabrykach broni w Związku Sowieckim kopiują testowane rozwiązania, jakie składali mu szefowie Abwehry: Friedrich Gemmp, Günther Schwantes i Konrad Patzig sprawiły, że Hindenburg postawił na wzmocnienie obrony niemieckiej granicy. W 1927 roku porozumiał się z Francuzami – w efekcie Niemcy rozpoczęli przygotowanie do budowy Ostwall – umocnień, które miały się ciągnąć od Kołobrzegu po Świdnicę (Wał Pomorski i Międzyrzecki Rejon Umocniony to elementy tej koncepcji), natomiast Francuzi rozpoczęli budowę Linii Maginota. Niemcy, dodatkowo, zaczęli kierować do Rosji sfałszowaną dokumentację techniczną, szczególnie czołgów i samolotów. Łożyska o obniżonej trwałości, stal o niższej wytrzymałości, elementy silników bardziej podatne na awarie czy zatarcia…
Na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych ubiegłego wieku obie strony doskonale wiedziały, że czeka je wojna. Operacja „CEL WISŁA!” zawisła nad Europą.
Piotr H. „BARON”
Ciąg dalszy w kolejnym wpisie.