Dlaczego Warszawa?

Autor: Rafał Staniszewski Data: 12 April 2012 19:35

Dlaczego Warszawa?

Jak każdy z nas wie, stolicę z Krakowa do Warszawy przeniósł Zygmunt III Waza.
Jednak, jaka przyczyna powodowało tę drastyczną zmianę?
Można napisać, że było mu w ten sposób bliżej do Szwecji. Jednak trudno to uznać za przyczynę kluczową w powyższym zagadnieniu. Co innego mogło wpłynąć na tę decyzję?
Odpowiedź na to pytanie tkwi w relacjach średniej szlachty (najliczniejszej) z magnatami. Cofnijmy się więc do 1572r., w którym zmarł ostatni przedstawiciel Jagiellonów na polskim tronie, co zakończyło prawie dwusetletni okres rządów dynastii wywodzącej się z małżeństwa Jadwigi i Jagiełły. W tym czasie po licznych przywilejach (min. Przywilej Koszycki, który zapoczątkował nadawanie przywilejów przez władców w zamian za korzyści. Np. Ludwik Węgierski ustanowił stały podatek w wysokości 2 groszy rocznie za jeden łan chłopski, zamiast dotychczasowych 12 groszy. Analogicznie 4 zamiast 24 groszy z dóbr kościelnych, w zamian za poparcie jednej z jego córek na tron Polski) szlachta miała wysoką i mocną pozycję w państwie, a w praktyce bez poparcia szlachciców król był bezradny.
Przykładowo - Kazimierz Jagiellończyk wypowiedział wojnę Krzyżakom, jednak szlachta odmówiła posłuszeństwa i nie chciała bez żadnych korzyści wyruszyć na wojnę, więc Jagiellończyk musiał przekupić rycerstwo przywilejami cerkiewico-nieszawskimi, co oznaczało kolejne prawa, które umacniały pozycję szlachty w Rzeczpospolitej Obojga Narodów. 

Umocniona szlachta, po śmierci Zygmunta II Augusta musiała wybrać następcę tronu 
w Krakowie. Pamiętajmy, że Polska szlachta dzieliła się na:

- Magnatów, którzy byli najbogatszą i najbardziej wpływową grupą w Rzeczpospolitej Obojga Narodów, jak też przed Unią Lubelską. Każdy Magnat miał na własność duży majątek ziemski, co ułatwił im Przywilej warecki z 1423r, który umożliwiał szlachcie wycenę i wykup majątków sołtysów, jeśli nie wywiązywali się ze swych obowiązków.

-Szlachta średnia, była najliczniejszą grupą wśród szlachty. Majątki ziemskie ograniczały się do kilku wsi, a często szlachcice mieli tylko jedną wieś. Razem z Magnaterią liczyła się ona w polityce RON. 

- Szlachta Zagrodowa; prostym językiem - chłop z prawami szlachcica. Jak każdy szlachcic mieli prawo głosu, jednak w codziennym życiu zachowywali się jak zwykli chłopi, tj. uprawiali własnymi rękami ziemię przy pomocy służby.

- Gołota; Nie posiadali własnych dóbr ziemskich. Utrzymywali się ze służby wojskowej. Nie raz magnat posyłał „gołotę” na swojego wroga ( innego magnata ) i po "robocie", odpłacał się wódką i kiełbasą. 

W styczniu 1573r. Jakub Uchański (ówczesny arcybiskup gnieźnieński) zwołał Sejm Konwokacyjny w Warszawie. Celem było ustalenie zasad funkcjonowania, daty i miejsca obrad przyszłego Sejmu Elekcyjnego. Właśnie tam toczył się spór między Magnaterią, a szlachtą średnią. Ów spór toczono o posadę Marszałka Sejmu Elekcyjnego i o miejsce wyboru władcy. Magnaci na miejsce Sejmu Elekcyjnego proponowali okolice Warszawy, a szlachta średnia proponowała Lublin. Dlaczego wpływowi ludzie na tak ważne wydarzenie proponowali "dziurę", jaką wtedy były okolice Warszawy i samo miasto? Magnaci chcieli mieć wybór króla we własnych rękach, a to umożliwiało im łatwość kontrolowania szlachty na terenach, w których przeważała niewykształcona szlachta zagrodowa, której celem było zjeść i tyle. Mechanizm elekcji był prosty; "miły" magnat zapraszał okoliczną szlachtę, dawał jej wódki i kiełbasy (stąd stwierdzenie "kiełbasa wyborcza"). A po "imprezie" mówił im, na kogo mają głosować. Magnaci właśnie tak samo chcieli postępować na pierwszej wolnej elekcji, jednak uniemożliwiłoby im to wybranie, na miejsce sejmu elekcyjnego okolic Lublina, gdzie przeważała wykształcona szlachta średnia, a ponad to, w tamtym okresie, te tereny były zaludnione przez nowo powstały odłam z Kościoła Katolickiego; 
Kalwiniści – byli myślącymi ludźmi.
Ważną rolę na Sejmie Elekcyjnym sprawował Marszałek, którego magnaci jak i szlachta średnia, chcieli mieć "po swojej stronie". Na Sejmie Konwokacyjnym ustalono, że posiedzenie elekcyjne odbędzie się w okolicach Warszawy. Dokładnie - wybrano miejscowość Kamień (później była to wieś Wola, obecnie jedna z dzielnic Warszawy). Jednak w zamian za to, Magnaci "oddali" szlachcie średniej wybór Marszałka na Sejm Elekcyjny. Warszawa właśnie od 1573r. po elekcji Henryka Walezego zyskiwała na znaczeniu - w większości, mieszkańcami najbliższych okolic była prosta szlachta zagrodowa. Każda następna elekcja na tron polski miała właśnie miejsce w okolicach Warszawy. 

Reasumując; Jedną z przyczyn przeniesienia stolicy z Krakowa do Warszawy było ustalenie stałego miejsca elekcji w okolicach późniejszej stolicy, która z każdym rokiem od
1573r. zyskiwała na znaczeniu w naszym kraju.

DODAJ KOMENTARZ

Imię i nazwisko:

Adres email:


Tysiąc dodać jeden? (odpowiedź liczbowa)


Treść komentarza:

Komentarze (10)

Piegziu
13 May 2012 12:16

Ciekaw jak by wyglądały losy naszego kraju gdyby stolicą był Lublin...

poldas
13 April 2012 21:09

Masz rację - Winno być "Cerekwicko-nieszawski".
Dziękuję za tę istotną uwagę; Czasem coś umyka ludzkiej myśli, jednak nie brak przytomnych umysłów. I dobrze.

kalki
13 April 2012 20:50

A zapis błędny, czy poprawny?

Gość: poldas
13 April 2012 17:12

"cerkiewic(k)o-nieszawskimi" Ale wiadomo o co chodzi?

kalki
13 April 2012 13:39

"przywilejami cerkiewico-nieszawskimi" "Przywilej warecki z 1423r,", no i po /r/ stawiamy kropkę. Prawda, moja wypowiedź był tak zawiła, że trudno było zauważyć do czego dążę. Zabawne...

Gość: poldas
13 April 2012 12:59

Gdzie je wytknąłeś?

kalki
13 April 2012 12:42

Natchor dzięki za przedstawienie przywilejów, za durny jestem żeby tę partykularną wiedzą posiąść. A może poprawicie błędy ortograficzne, które wytknąłem ?

Gość:
13 April 2012 12:33

Czy Warszawa była stolicą? Tak, chociaż nie wydano żadnego aktu prawnego, który by nadał jej taki status. Według mnie stolica jest tam, gdzie przebywa król. Każdy władca miał ulubione miasto/miejsce gdzie przebywał.
Decyzja przeniesienia dworu królewskiego do Warszawy zapadła w marcu 1596, po pożarze Zamku Królewskiego na Wawelu, i była realizowana etapami. Król wraz z dworem przybył do Warszawy najprawdopodobniej 16 marca 1596[9], a następnie wprowadził się na stałe do uprzednio przebudowanego zamku warszawskiego, wracając z wojny moskiewskiej w roku 1611. Spodobało mu się to został. Myślę, że ważny był również fakt centralnego położenia Warszawy. Było zarówno blisko do spraw szwedzkich jak i moskiewskich. Później decydowała bliskość frontów wojennych. Innym władcom nie chciało się przenosić gdzie indziej.

natchor
13 April 2012 12:04

To co jest ustępstwem dla jednej strony jest korzyścią (mniejszą lub większą) dla drugiej.
Przywilejów nieszawskich było kilka. Choć traktowały o tym samym. Otóż były to przywileje partykularne dla dzielnic, a nie jeden generalny. Król wydał osobny dokument dla Wielkopolski, cofając tym samym ten wydany w Cerekwicy (też partykularny), Małopolski i ziemi sieradzkiej. W grudniu 1454 r. król wydał podobny przywilej dla ziem chełmskiej, przemyskiej i sanockiej. Zresztą nazywa się je Statutami nieszawskimi. Natomiast w Cerekwicy wydano jeden przywilej.

Gość: kalki
12 April 2012 22:58

Dobra, od początku:
"min. Przywilej Koszycki, który zapoczątkował nadawanie przywilejów przez władców w zamian za korzyści"
min. - minimum
Nie korzyści,a ustępstwa, co jest zasadniczą różnicą.

"rycerstwo przywilejami cerkiewico-nieszawskimi"
Kazimierz nadał przywilej cerekwicko-nieszawski...

"Przywilej warecki z 1423r, "
Warcki, bo nadany w Warcie...

To, co napisałeś o kiełbasie wyborczej, pominę milczeniem, bo szkoda strzępić języka, skoro w publikacji portalowej są rzucane takie wyssane z palca hipotezy.
"Kalwiniści ? byli myślącymi ludźmi."
czyli katolicy byli durniami?
Warszawa była ważnym ośrodkiem już w XIV wieku, kiedy to właśnie w neutralnym księstwie odbywały się sądy polubowne z krzyżakami.
Co do samej elekcji, wystarczy spojrzeć na mozaikę wyznaniową: Mazowsze przewaga kalwinizmu, z Janem Firlejem, natomiast stronnictwo katolickie to głównie tereny Mazowsza.

OSTATNIO NA FORUM
PARTNERZY

STATYSTYKI
Użytkowników: 1576
Artykułów: 459
Komentarzy: 224

forum webmasterskie, tworzenie stron www, forum webdesign